Materiële onderwerpen

De materiële onderwerpen voor 2018 waren contractuele verplichting, economische prestatie, duurzame inzetbaarheid, duurzame energievoorziening en draagvlak voor werkzaamheden. Deze onderwerpen zijn mede op basis van de uitkomsten van de in 2017 gehouden stakeholderdialoog bepaald en zijn input geweest voor de strategie in 2018. Op deze materiële onderwerpen gaan we nader in.

Contractuele verplichting

Eén van de thema’s van de stakeholderdialoog was contractuele verplichting. Hieronder verstaan wij dat onze onderneming op elk moment van het jaar voldoende gas in portfolio heeft om aan onze leveringsverplichtingen aan onze klanten te kunnen voldoen. Voor stakeholders, met name onze klanten, is dit het belangrijkste thema. Ook voor GasTerra geldt dat het nakomen van deze verplichtingen als eerste prioriteit geldt. Om dit mogelijk te maken moet GasTerra ervoor zorgen dat zijn verkoopverplichtingen in evenwicht zijn met zijn aanbod. In het verleden kon dit gedaan worden door het Groningenveld op of af te regelen; nu balanceren we dat met in- en verkopen op de markt.

Economische prestatie

Dat de onderneming economische prestatie als materieel onderwerp benoemt is evident. Waardemaximalisatie van het Nederlandse aardgas is de missie van GasTerra. Daarbij wordt gestreefd naar een efficiënte uitvoering met een goede balans tussen kosten en zorgvuldigheid.

Inkoop

GasTerra kocht in 2018 56,0 miljard kubieke meter gas in (2017: 56,6 miljard kubieke meter). Daarvan was 17,8 miljard kubieke meter afkomstig uit het Groningensysteem (inclusief bergingen) en 15,1 miljard kubieke meter uit kleine velden. 23,1 miljard kubieke meter is ingekocht op handelsplaatsen en via import.

De volumes uit het Groningensysteem wijken af van de productiecijfers die NAM rapporteert en die zijn gebonden aan het productieplafond. Dit verschil wordt onder meer veroorzaakt door eigen gebruik bij de productie en het verschil tussen injectie en productie uit de ondergrondse gasopslagen. Bovendien rapporteert GasTerra volumes per kalenderjaar, terwijl het productieplafond gebonden is aan het gasjaar.

In het afgelopen decennium daalde de inkoop van gas uit kleine velden elk jaar met ongeveer twee miljard kubieke meter. Dit komt doordat de reserves in de kleine velden afnemen (depletie). Hierdoor daalt de druk in deze velden en neemt de productie gestaag af. Hoewel nog voortdurend reserves in nieuwe kleine velden worden gevonden, compenseert dit de afname in productie niet. De verwachting voor de komende jaren laat een verdere daling zien. Deze prognoses zijn gebaseerd op opgaven van de producenten en TNO. 

GasTerra heeft in 2018, 8,8 miljard kubieke meter geïmporteerd uit Noorwegen, Rusland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Door het langetermijnkarakter van de importcontracten waren er in dit segment verder weinig veranderingen ten opzichte van de voorgaande jaren. 

Levering

GasTerra heeft in 2018, 55,5 miljard kubieke meter gas geleverd aan klanten (2017: 56,6 miljard kubieke meter). Daarnaast heeft een voorraadmutatie plaatsgevonden van 0,5 miljard kubieke meter. Een deel van het geleverde gas is geleverd op de traditionele afleverpunten zoals de aansluitingen en grenspunten. In toenemende mate wordt het gas verhandeld op zogeheten hubs. Dat betekent dat het verschillende malen van eigenaar kan wisselen voordat het daadwerkelijk bij de eindgebruiker terecht komt. Hierdoor hoeft gas dat door buitenlandse partijen wordt gecontracteerd niet noodzakelijkerwijs de grens over te stromen en kan gas dat wij op de TTF verkopen uiteindelijk wel de grens over stromen. 

De leveringen waren 1,1 miljard kubieke meter lager dan in 2017. Dit kan vooral verklaard worden door de productiebeperking van het Groningenveld. De prijzen van de leveringen van GasTerra waren hoger dan in 2017. In 2018 werd gemiddeld 20,0 eurocent per kubieke meter betaald tegen 16,9 eurocent in 2017. Deze hogere prijzen hangen samen met prijzen op handelsplaatsen. De prijzen op de TTF waren in 2018 gemiddeld hoger dan in 2017. De jaargemiddelde Day-Ahead-prijs steeg met 5,5 eurocent/kubieke meter ten opzichte van het jaar 2017; de jaargemiddelde Month-Ahead-prijs steeg met 4,9 eurocent/kubieke meter. 

Ontwikkeling maandgemiddelde TTF prijzen

Bron: ICIS Heren

Na het koude weer in februari en maart van dit jaar was de vulgraad van de bergingen lager dan in voorgaande jaren. De noodzaak om meer dan gebruikelijk te injecteren heeft in de zomerperiode voor gasprijzen gezorgd die hoger waren dan in de voorgaande zomers. Bovendien zorgde de stijging van de prijzen van olie, kolen en CO2-emissierechten voor opwaartse prijsdruk.

In 2018 zijn over meerdere bestaande import- en exportcontracten heronderhandelingen gevoerd. Indien het niet lukt om tot overeenstemming te komen volgt een arbitrage. In 2018 voerde GasTerra twee arbitrages die ultimo 2018 nog niet zijn afgerond. Daarnaast zijn in het begin van 2019 twee nieuwe arbitrages gestart. Mogelijke uitkomsten van nog niet afgeronde heronderhandelingen of daarmee verbonden arbitrages worden, gezien de onzekerheid van de uitkomst, niet verwerkt in de jaarrekening.

Transport

Om aan de verplichtingen van onze handelscontracten te kunnen voldoen, boeken wij transportcapaciteit bij netbeheerders, met name bij GTS. In 2018 bedroegen de kosten voor de inkoop van transportcapaciteit 274,2 miljoen euro. Dat is 12,5 miljoen euro lager dan in 2017.

Duurzame inzetbaarheid

In 2014 is GasTerra gestart met het reorganisatietraject ‘GasTerra 2018’. De aanleiding voor dit traject waren de dalende gasvolumes en de veranderende marktomstandigheden. Het beoogde doel was een formatiereductie van ongeveer 200 fte in 2015 naar ongeveer 160 fte eind 2018 zonder gedwongen ontslagen. Deze doelstelling is in 2018 behaald. Daarnaast was in 2018 voorzien om door middel van strategische personeelsplanning te bepalen welke competenties benodigd zijn om de organisatie toekomstbestendig te houden voor de periode na 2018 en welk HR-beleid hiervoor benodigd is. 

Als gevolg van het besluit van het kabinet in maart 2018 over de gaswinning in Groningen is de toekomstige rol van GasTerra op de langere termijn nog niet duidelijk. Ondanks deze onzekerheid willen we het hoge kwaliteitsniveau dat stakeholders van ons gewend zijn in stand houden. Dit heeft er toe geleid dat in 2018 in plaats van het opstellen van een strategisch personeelsplan een inventarisatie van de formatie en competenties heeft plaatsgevonden. Deze inventarisatie is belangrijk voor de inrichting van de organisatie op de korte termijn en ook relevant voor GasTerra’s toekomst op de langere termijn zodra daar duidelijkheid over komt. Ook biedt deze inventarisatie de medewerkers van GasTerra richting met betrekking tot individuele ontwikkeling en inzetbaarheid.

Om het kwaliteitsniveau te kunnen handhaven is de motivatie en betrokkenheid van de GasTerra medewerkers cruciaal. Uit het in 2018 gehouden medewerkers-tevredenheidsonderzoek blijkt dat de tevredenheid van medewerkers met een waardering van 7,4 licht is gestegen ten opzichte van het vorige onderzoek in 2016 toen gemiddeld een 7,2 werd gegeven. De onzekerheid over de toekomst van GasTerra komt ook uit dit onderzoek als belangrijk aandachtspunt naar voren. De komende tijd zal de onderneming zich blijven richten op een optimale inzet van mensen en hun kennis. In 2019 wordt het nieuwe HR-beleid geïmplementeerd. Daarin staan de persoonlijke ontwikkeling van medewerkers, de doorstroom binnen de organisatie en de loopbaanontwikkeling zowel binnen als buiten GasTerra centraal.
 

Duurzame energievoorziening

GasTerra draagt met concrete projecten bij aan de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening. Ook stakeholders zijn van mening dat GasTerra de in het bedrijf aanwezige energie-gerelateerde kennis en kunde hiervoor kan inzetten en kansen op het gebied van nieuwe gassen moet benutten. Onze rol in de duurzame energievoorziening is dan ook al een aantal jaren een materieel thema.

Eind 2018 hebben we ons energietransitiebeleid herijkt. We zullen ons steeds meer richten op het thema hernieuwbare gassen (groen gas en waterstof), omdat dit goed past bij onze rol als gashandelaar. Dit betekent dat de andere twee voormalige speerpunten, namelijk innovatie gastoepassingen (onder andere hybride warmtepompen) en de systeemfunctie van gas, wat meer naar de achtergrond gaan verschuiven.

GasTerra neemt in 2019, net als in 2018, deel aan projecten van GILDE, waarmee de gassector laat zien dat zij bijdraagt aan de energietransitie. We leiden het project Groen Gas en dragen bij aan de thema’s waterstof en emissiereductie.
 

Groen gas

Met onze groengasactiviteiten willen we bijdragen aan de verduurzaming van het gasgebruik en de ontwikkeling van een circulaire economie. We richten ons bewust op de verduurzaming van stad en provincie om ook ondernemerschap en daarmee de werkgelegenheid op het gebied van energietransitie te bevorderen. Met het ontwikkelen van de groengasmarkt wordt de toegang tot duurzame energie en de transparantie rondom de productie en de voorwaarden verbeterd. Het uitdragen van kennis over groen gas leidt tot draagvlak, integraal beleid en naar wij hopen tot zo laagst mogelijke maatschappelijke kosten voor de transitie.

De vraag naar groen gas groeit. In het ontwerp Klimaatakkoord is voor de groengasproductie een volume van 2 miljard kubieke meter in 2030 als ambitie voor met name de gebouwde omgeving opgenomen. GasTerra richt zich met de groengasactiviteiten primair op het stimuleren van de productie om zo aan een deel van deze toenemende vraag te kunnen voldoen. Door actief te zijn op de groengas markt krijgen we nieuwe connecties met marktpartijen, de mogelijkheid om op vele terreinen aan tafel aan te schuiven en nieuwe marktkansen te benutten. Het bij elkaar brengen van vraag en aanbod, het aggregeren van volumes en het ontwikkelen van nieuwe markten en commerciële producten past goed bij de activiteiten van GasTerra. We willen voor producenten een aantrekkelijk afzetkanaal voor groengas met de daarbij behorende Garanties van Oorsprong (GvO’s) zijn. Afnamecontracten met GasTerra vormen voor potentiële financiers en subsidieverstrekkers een vertrouwenwekkende financiële zekerheid.

In 2018 wordt met 120 miljoen kubieke meter ruim 20% meer groen gas geproduceerd dan in 2017. GasTerra heeft in 2018 enkele nieuwe inkoopcontracten afgesloten, deels voor bestaande productie, deels voor geplande productie. In totaal heeft GasTerra nu 50% van het in Nederland geproduceerde volume onder contract.

Naast deze commerciële rol verleent GasTerra projectsupport bij de ontwikkeling van groen gas productie-installaties. Om biomassa conversiesnelheid en gasopbrengsten te verhogen en kosten te reduceren ondersteunt GasTerra ook innovatieve conversietechnieken. Met onze steun worden onderzoeken en bouw of uitbreiding van pilots en demo’s op het terrein van vergisting en vergassing mogelijk gemaakt.

Ook informatievoorziening over de groengasmarkt aan financiers, beleidsmakers en partijen die overwegen met groen gas hun portefeuille te verduurzamen vormt een belangrijke taak. GasTerra wordt daarnaast geconsulteerd in het kader van groen gas aanbestedingen en verduurzamingsvraagstukken. Tenslotte zijn we door onze relatie met groen gas producenten in staat om generieke knelpunten in projectontwikkeling en beleid te identificeren en via ons netwerk in de vorm van beleidsvoorstellen of -aanpassingen terug te koppelen naar politiek en beleidsmakers. Het doel hiervan is beleid en stimuleringsmaatregelen voor het realiseren van groen gas projecten goed aan te laten sluiten bij de vraag van de producenten/projectontwikkelaars.

In 2019 gaan we door met het ondersteunen van partijen die groengasproductie-installaties willen bouwen en met het ondersteunen van projecten voor ontwikkeling van groengastechnologieën die nog niet marktrijp zijn, zoals hogedrukvergisting en vergassingstechnologieën. Ook zal worden gekeken hoe we met partners, zoals onder de vlag van Groen Gas Nederland, een programma kunnen ontwikkelen voor het bereiken van de benodigde jaarlijkse groengasproductie van twee miljard kubieke meter in 2030.

Waterstof

Waterstof is voor GasTerra een relatief nieuw onderwerp. Daarmee was het duidelijk dat wij eerst moesten bouwen aan onze kennis over de waterstofmarkt, nu en in de toekomst, voordat wij kunnen werken aan business cases. Hiervoor zijn we een interne analyse gestart en nemen we deel aan externe waterstofprojecten. Verder voeren we een externe stakeholderconsultatie uit en wordt er een academische studie gedaan naar de ontwikkeling van een markt voor waterstof.

Om inzicht te krijgen in de huidige en toekomstige kansen voor waterstof participeren we in waterstofinitiatieven. Daarom nemen medewerkers van GasTerra deel aan de externe waterstofprojecten H-Vision, Hydrogreenn en North Sea Energy 3. Uit deze projecten is nu al duidelijk dat bij de meeste zo niet alle betrokkenen de vraag leeft hoe de markt gestructureerd kan worden.

Naast kennis die wij opdoen uit deelname in projecten, willen wij onze stakeholders direct vragen hoe ze aankijken tegen de mogelijke ontwikkeling van een waterstofmarkt. Daarom laten wij een externe stakeholderconsultatie uitvoeren onder partijen die een belangrijke rol spelen in de huidige waterstofmarkt, die dat kunnen spelen in de toekomstige waterstofmarkt, of die als maatschappelijke organisatie invloed zullen hebben op de marktkansen voor waterstof. Aan deze partijen is gevraagd naar hun verwachtingen omtrent de toekomstige waterstofmarkt en de hindernissen die nog genomen moeten worden om het marktpotentieel te bereiken.

Om een idee te krijgen over de mogelijke structurering van de markt, heeft GasTerra de Rijksuniversiteit Groningen gevraagd een studie naar de ontwikkeling van een markt voor waterstof op te zetten. De hoofdvraag die de studie moet beantwoorden is of de waterstofmarkt zich bij voldoende potentiële vraag en aanbod kan ontwikkelen tot een liquide markt, of dat daarvoor interventie door marktpartijen of de overheid nodig is. 

De komende tijd zullen de uitkomsten van de interne analyse worden verfijnd met de uitkomsten van de externe onderzoeken en activiteiten. Op basis daarvan kan bepaald worden of GasTerra een rol in de waterstofmarkt kan spelen. 

Draagvlak voor werkzaamheden

GasTerra vindt het maatschappelijk draagvlak voor zijn activiteiten evenals zijn stakeholders belangrijk. Ondanks het feit dat GasTerra op de maatschappelijke acceptatie van de vele activiteiten binnen de gassector slechts beperkt invloed heeft, weten wij dat zonder draagvlak (‘license to operate’) elke onderneming in de sector dus ook GasTerra op termijn zijn bestaansrecht verliest. Dit is daarom een materieel onderwerp.

In Nederland heeft aardgas geen goed imago. Dit is vooral te wijten aan de aardbevingsproblematiek als gevolg van de gaswinning in Groningen en daarnaast aan het besef dat het gebruik van fossiele brandstoffen tot klimaatverandering leidt. Daardoor staat de positie van aardgas in de energiemix onder druk. 

(Foto: Bas Meelker)
(Foto: Bas Meelker)

De gevolgen van de aardbevingen in Groningen vragen nog steeds nadrukkelijk om aandacht. De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft besloten de productie in Groningen zo snel mogelijk volledig te beëindigen. De gassector moet deze operatie verantwoord uitvoeren. Daarnaast blijven herstel van de aangerichte schade en versterking van gebouwen topprioriteit. 

Ons product speelt in de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening een onmisbare rol. De gassector, verenigd in de brancheorganisatie KVGN, heeft daarom een visie ontwikkeld die de noodzaak om voortvarend toe te werken naar een CO2-neutrale energievoorziening koppelt aan het behouden van het huidige niveau van leveringszekerheid tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. In deze visie zijn de energiegebruikers in drie clusters verdeeld: industrie, gebouwde omgeving en transport. Voor elk van deze clusters schetst de KVGN een transitie naar klimaatneutraliteit waarin duurzame bronnen, waaronder hernieuwbare gassen zoals waterstof en groen gas, een steeds belangrijkere rol voor zich opeisen. Fossiele bronnen verdwijnen uiteindelijk vrijwel geheel uit de mix. Waar dit (nog) niet mogelijk is, moeten compenserende maatregelen zoals het afvangen en onder de grond opslaan van CO2 (CCS) ervoor zorgen dat deze middelen desondanks klimaatneutraal kunnen worden ingezet.

De kern van deze visie is dat de verduurzaming van de energievoorziening alleen succesvol kan worden volbracht als naast groene elektriciteit (elektronen) en geothermie ook hernieuwbare gassen (moleculen) worden ingezet. Zolang hernieuwbare gassen niet volledig aan de vraag naar energie kunnen voldoen, blijft aardgas – als minst belastende van de drie fossiele brandstoffen – gewenst en nodig.  

De functie van gas verandert daardoor principieel. Moleculen worden daar ingezet waar dat het meest efficiënt is, zowel in ecologisch als economisch opzicht. Gas wordt met andere woorden maatwerk. Hiermee slaat de gassector een brug tussen de vereiste CO2-reductie en verduurzaming en de noodzakelijke voorzieningszekerheid en kosteneffectiviteit van maatregelen. Dit is noodzakelijk om enerzijds maatschappelijke steun voor klimaatbeleid te verwerven en anderzijds het draagvlak voor de activiteiten van de gassector te behouden. 

Betrokkenheid bij de regio

Ondanks dat de betrokkenheid bij de regio geen materieel onderwerp is, is er wel veel aandacht voor binnen GasTerra. Sinds de oprichting afficheren we ons als een Gronings bedrijf. 

We spannen ons daarom in Noord-Nederland te helpen ontwikkelen tot een energie(transitie)kenniscentrum. We doen dit onder meer door ons op onze regio te richten bij de invulling van ons energietransitiebeleid. Voorbeelden daarvan zijn de New Energy Coalition (een samenwerkingsverband van de Energy Academy Europe, het Energy Delta Institute en Energy Valley), EnTranCe, ESTRAC en het langlopende project Duurzaam Ameland. Verder dragen we, vaak samen met andere partners bij aan diverse educatieve projecten zoals het rijdende klaslokaal Jouw Energie van Morgen, de VMBO Debat Battle en activiteiten van het Instituut voor Natuureducatie (IVN).

Ook met sponsoring richten we ons primair op de stad en regio Groningen. GasTerra sponsort verschillende activiteiten op het gebied van cultuur, educatie, maatschappij en breedtesport. Sponsoring heeft primair een maatschappelijke functie, maar daarnaast brengen we ook de naam van de onderneming en de bedrijfsactiviteiten onder de aandacht. In 2018 gaven we 370.000 euro uit aan sponsoring en donaties (in 2017: 326.000 euro). 

Daarnaast willen we graag een bijdrage leveren aan een structurele versterking van de Groningse economie. Daarbij hebben we ook oog voor het imago van gas en de rol van GasTerra in de provincie Groningen. Dit doen we onder andere door in financiële zin en het delen van kennis en middelen deel te nemen aan De Uitdaging en de Stichting ‘Het GasTerra Meer met Minder Fonds’. Het doel van dit fonds is het stimuleren van energiebesparing bij maatschappelijke instellingen. Dit gebeurt door het verstrekken van een renteloze lening die door de besparingen op de energierekening wordt “terugverdiend”. Het geld dat terugkomt kan weer gebruikt worden voor nieuwe investeringen in energiebesparing.  

Bij de inkoop van niet-gas gerelateerde producten en diensten werken we bij voorkeur samen met lokale leveranciers om de Groningse economie te stimuleren. De vestigingsplaats van leveranciers wordt naast duurzaamheid, prijs en kwaliteit, als criterium meegenomen bij de keuze uit het aanbod. In 2018 bedroegen de totale aangegane verplichtingen voor niet-gas gerelateerde inkopen 22,4 miljoen euro, waarvan 10,3 miljoen euro met lokale leveranciers. (2017: totaal 18,1 miljoen euro waarvan 7,5 miljoen lokaal).