Governance

Wij vinden het vanzelfsprekend dat wij transparant rapporteren over de manier waarop onze onderneming wordt bestuurd en hoe hierop toezicht wordt gehouden.

Verslag van de Raad van Commissarissen

Samenstelling

De Raad van Commissarissen houdt toezicht op het beleid van de directie en op de algemene gang van zaken bij GasTerra. De Raad van Commissarissen bestaat uit acht leden waarvan één lid wordt benoemd door de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De Raad benoemt uit zijn midden een voorzitter; de minister van Economische Zaken en Klimaat moet deze benoeming goedkeuren.

De Raad van Commissarissen wijst uit zijn midden een College van Gedelegeerde Commissarissen aan, dat uit vijf leden bestaat, waarvan één lid de door de minister van Economische Zaken en Klimaat benoemde commissaris is. De Raad kan zijn bevoegdheden delegeren aan het College, voor zover deze delegatie geen inbreuk maakt op de taak en bevoegdheden van de Raad van Commissarissen.

Statutair is bepaald dat jaarlijks in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, twee leden van de Raad van Commissarissen aftreden volgens een door loting vast te stellen rooster. De raadsleden die aftreden zijn terstond herkiesbaar of herbenoembaar. Opvolgende leden van de Raad van Commissarissen nemen op het rooster de plaats van hun voorgangers in.

Met ingang van 12 februari 2018 is de heer ir. B.C. Fortuyn benoemd in de per 25 oktober 2017 ontstane vacature van voorzitter van de Raad van Commissarissen en het College van Gedelegeerde Commissarissen. 
 

Naam Bestuurstermijn Bevoegdheid Datum van benoeming
ir. B.C. Fortuyn Herkiesbaar in 2021 Gedelegeerd Commissaris 12‑feb‑18
drs. R.M. de Jong Herkiesbaar in 2022 Gedelegeerd Commissaris  1‑aug‑16
drs. R.G. de Jongh Herkiesbaar in 2021 Lid Raad van Commissarissen  1‑apr‑16
mr. A.F. Gaastra Herbenoembaar in 2022 Gedelegeerd Commissaris 15‑sep‑16
ir. J.W. van Hoogstraten Herkiesbaar in 2019 Gedelegeerd Commissaris  1‑mrt‑16
mr. drs. T.W. Langejan Herkiesbaar in 2020 Lid Raad van Commissarissen 15‑feb‑16
ir. J.M.W.E. van Loon Herkiesbaar in 2020 Gedelegeerd Commissaris  1‑jan‑16
ir. F.A.E. Schittecatte Herkiesbaar in 2019 Lid Raad van Commissarissen 15‑feb‑14

Vergaderingen

De Raad (met inbegrip van het College van Gedelegeerde Commissarissen) kwam acht maal in vergadering bijeen, in aanwezigheid van de directie. Bij één van de vergaderingen was tevens de Audit Commissie (AC) vertegenwoordigd. De externe accountant was op uitnodiging van de Raad aanwezig in de vergadering waarin de jaarstukken over 2017 werden behandeld en goedgekeurd.

Het eerste cijfer geeft de aanwezigheid weer, het tweede cijfer is het aantal vergaderingen dat heeft plaatsgevonden in de periode dat de persoon in functie was.

Raad van Commissarissen College van Gedelegeerde Commissarissen Audit Commissie
ir. B.C. Fortuyn 2 / 2 6 / 6 n.v.t.
ir. J.M.W.E. van Loon 2 / 2 5 / 6 n.v.t.
ir. J.W. van Hoogstraten 2 / 2 6 / 6 n.v.t.
mr. A.F. Gaastra 1 / 2 5 / 6 n.v.t.
drs. R.M. de Jong 2 / 2 6 / 6 n.v.t.
drs. R.G. de Jongh 2 / 2 n.v.t. n.v.t.
ir. F.A.E. Schittecatte 2 / 2 n.v.t. n.v.t.
mr. drs. T.W. Langejan 2 / 2 n.v.t. 4 / 4
drs. A.J. van der Linden n.v.t. n.v.t. 4 / 4
drs. A.J. Boekelman n.v.t. n.v.t. 4 / 4
mr. drs. S.G. van Santbrink n.v.t. n.v.t. 2 / 2

Mevrouw van Loon was bij één van de Collegevergaderingen verhinderd en werd daarin vertegenwoordigd door de heer De Jongh. De heer Gaastra was verhinderd bij één van de Raadsvergaderingen en één van de Collegevergaderingen en werd daarin vertegenwoordigd door de heer Van Hoogstraten.

Doelstellingen en strategie

Met de directie is gesproken over de strategie van de onderneming en de vertaling daarvan naar de doelstellingen voor de komende jaren. De waardemaximalisatie van het Nederlands aardgas blijft hierin voorop staan. GasTerra draagt actief uit dat aardgas een belangrijke rol speelt in de overgang naar een klimaatneutrale energievoorziening.

De sinds begin 2014 door de minister van Economische Zaken genomen besluiten betreffende de inzetbaarheid van het Groningenveld, als gevolg van de ontwikkelingen in het Groningen aardbevingendossier, zijn sterk van invloed op de bedrijfsvoering van GasTerra. In 2018 heeft de minister besloten dat de winning van het Groningengas in de komende jaren fors zal worden verlaagd en vervolgens zal worden beëindigd.

In het kalenderjaar 2018 had GasTerra te maken met de voor het gasjaar 2017/2018 vastgestelde maximumproductie uit het Groningenveld van 21,6 miljard kubieke meter. Voor het gasjaar 2018/2019 bedraagt de maximumproductie 19,4 miljard kubieke meter met eveneens ruimte voor hogere toegestane winning in een kouder dan gemiddeld jaar, maar nu ook een lagere toegestane productie in een warmer dan gemiddeld gasjaar. Ook bij bepaalde technische beperkingen in de installaties van GTS kan - op aanwijzing van GTS - extra productie nodig zijn. Naast de geldende productielimieten zijn er ook randvoorwaarden betreffende het vlak produceren en de verdeling van de productie over de delen van het Groningenveld, binnen het gasjaar. NAM dient te voldoen aan deze voorschriften en GasTerra levert een belangrijke bijdrage aan het ontwikkelen van de hiervoor benodigde planningssystematiek en aan de dagelijkse uitvoering.

De Raad heeft in samenspraak met de directie vastgesteld dat de voor dit jaar gestelde doelen binnen het project GasTerra 2018 ruimschoots zijn behaald. De aanpak van dit project en de opgedane bevindingen zijn op gezette tijden met de Raad besproken.

De Raad heeft met de directie besproken in hoeverre de doelstellingen voor het jaar 2018 zijn gerealiseerd en heeft de doelstellingen voor 2019 vastgesteld. 

De Raad heeft in 2018 de risico’s besproken die verbonden zijn aan de bedrijfsactiviteiten. In dat kader kwam de beoordeling door het bestuur van de opzet en werking van de interne risicobeheersing- en controlesystemen aan de orde, onder meer door de bespreking van het document of representation. Ook is aandacht besteed aan de management letter van de externe accountant en is stilgestaan bij de voor GasTerra relevante maatschappelijke aspecten. De Raad concludeert dat GasTerra een stevig control framework heeft, dat effectief functioneert en voortdurend verder wordt verbeterd.

Naar aanleiding van het ministeriele besluit over de afbouw en beëindiging van de productie uit het Groningenveld heeft GasTerra het onderzoek ‘GasTerra in perspectief’ gestart. Doel hiervan is om na te gaan wat de gevolgen zijn van het besluit voor GasTerra en voor de rollen die GasTerra vervult. Inhoud en voortgang van dit onderzoek zijn - en worden - op gezette tijden met de Raad besproken.
 

Personele aangelegenheden

De Raad van Commissarissen keurt het beloningsbeleid goed door een cao-mandaat te verlenen.

De Raad wordt, indien nodig, betrokken bij mutaties van nevenfuncties van directieleden van GasTerra en bespreekt eenmaal per jaar het complete overzicht van deze nevenfuncties. Ook het overzicht van nevenwerkzaamheden van leden van de Raad wordt jaarlijks besproken.

Audit Commissie

De Raad van Commissarissen heeft een Audit Commissie ingesteld. Deze commissie houdt toezicht op de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, alle financiële aangelegenheden, de relatie met de externe accountant en de toepassing van de informatie- en communicatietechnologie. De Audit Commissie heeft in één van de Raadsvergaderingen verantwoording afgelegd omtrent de uitgevoerde werkzaamheden.

De Audit Commissie is gedurende het verslagjaar vier keer bijeengekomen.

Medio 2018 is mr. drs. S.G. van Santbrink teruggetreden als lid van de Audit Commissie. Hij is per 6 december 2018 opgevolgd door de heer drs. P.W. Gerssen. De samenstelling van de Commissie is ultimo 2018 als volgt:

drs. A.J. van der Linden (Voorzitter)
drs. A.J. Boekelman
mr. drs. T.W. Langejan
drs. P.W. Gerssen

Zelfevaluatie

De Raad van Commissarissen heeft gedurende 2018 toegezien op de uitvoering van de aanbevelingen die resulteerden uit de zelfevaluatie die in 2017 is gehouden. In 2019 zal een nieuwe zelfevaluatie worden gehouden.

Contacten met medewerkers

Op gezette tijden hebben leden van de Raad zich door middel van informele gesprekken met medewerkers op de hoogte gesteld van de gang van zaken. De Raad vergadert, uitzonderingen daargelaten, altijd in het gebouw van de onderneming.

De overlegvergaderingen van de Bestuurder met de Ondernemingsraad zijn in 2018 twee keer door leden van de Raad bijgewoond. Hierbij is onder andere gesproken over de ontwikkelingen in de omgeving van GasTerra en de toekomst van GasTerra. 

Jaarrekening

Het advies van de Raad van Commissarissen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, te houden op 14 februari 2019 te Groningen, luidt als volgt:

Wij hebben kennis genomen van de door de Chief Executive Officer conform artikel 23 van de Statuten opgemaakte jaarrekening 2018. Wij kunnen ons met deze jaarrekening verenigen en adviseren:

•    de netto winst over 2018 ad € 36 miljoen geheel te bestemmen voor uitkering aan aandeelhouders;
•    de jaarrekening 2018 ongewijzigd vast te stellen.

De Raad van Commissarissen stelt het op prijs zijn waardering uit te drukken voor de in 2018 geleverde prestaties en is erkentelijk voor de wijze waarop directie en medewerkers zich in het boekjaar hebben ingezet voor de doelstellingen van de onderneming en voor de resultaten die zijn behaald. De Raad wenst allen die bij GasTerra werkzaam zijn succes bij het behalen van de doelstellingen voor 2019.

De Raad van Commissarissen, 

ir. B.C. Fortuyn, voorzitter
mr. A.F. Gaastra 
ir. J.W. van Hoogstraten
drs. R.M. de Jong
drs. R.G. de Jongh
mr. drs. T.W. Langejan
ir. J.M.W.E. van Loon
ir. F.A.E. Schittecatte

Bestuursgegevens

V.l.n.r. Flip van Koten, Annie Krist en Robert van Rede
V.l.n.r. Flip van Koten, Annie Krist en Robert van Rede

Het bestuur van GasTerra bestaat uit één statutair directeur (CEO). Dit is mevrouw drs. A.J. Krist. Naast mevrouw Krist bestaat de directie uit een financieel directeur (CFO), drs. F.F. van Koten en een commercieel directeur (CCO), ir. R.E. van Rede

Organogram
Organogram

Corporate Governance

GasTerra B.V. is een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid met statutaire zetel in Groningen. De onderneming is op 1 juli 2005 opgericht toen de N.V. Nederlandse Gasunie juridisch gesplitst werd in een transportbedrijf en een handelsonderneming. Daarbij bleven de gasinfrastructuur (de gasleidingen) en alle aan gastransport gerelateerde activiteiten achter bij Gasunie, terwijl het nieuwgevormde GasTerra de gashandelsactiviteiten voortzette. 

Het maatschappelijk aandelenkapitaal van GasTerra B.V. bedraagt 180 miljoen euro, verdeeld in 40.000 aandelen van elk 4.500 euro. Alle aandelen zijn geplaatst, volgestort, op naam gesteld en kunnen alleen worden overgedragen met unanieme goedkeuring van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. De aandelen worden gehouden door de Staat (10 procent), EBN B.V. (40 procent), Shell Nederland B.V. (25 procent) en Esso Nederland B.V. (25 procent). Er worden geen certificaten op aandelen uitgegeven.

Gasgebouw
Gasgebouw

GasTerra is geen beursgenoteerde vennootschap, waardoor de Corporate Governance Code niet van toepassing is op de organisatie. GasTerra richt zich echter waar mogelijk en relevant naar principes van de Code en neemt de best practice-bepalingen daarbij als leidraad. In dit hoofdstuk rapporteren wij over de passende principes van de Code.

Ten aanzien van de principes en bepalingen uit de Code die onder taak en werkwijze van het bestuur zijn opgenomen, geldt dat deze in hoofdzaak worden toegepast. Het instrumentarium dat het bestuur daarvoor hanteert, bestaat met name uit het jaarlijkse activiteitenplan, de begroting, maand- en kwartaalrapportages en de op de organisatie toegesneden Business Risico Analyse (BRA). Hierin staat onder meer de opzet en werking van het risicomanagement bij GasTerra beschreven (zie ook de risicoparagraaf, waarin een beschrijving van de belangrijkste risico's is opgenomen). Het risicomanagement is neergelegd bij het lijnmanagement. Over de uitvoering wordt gerapporteerd aan de directie. Via de BRA rapporteert de directie minstens één maal per jaar aan de Audit Commissie. De externe accountant toetst de werking van dit systeem voor zover relevant in het kader van de controle van de jaarrekening.

Het bestuur van GasTerra bestaat formeel uit één statutair directeur (= hoofddirecteur/CEO), benoemd op voordracht van de Raad van Commissarissen, goedgekeurd door de minister van Economische Zaken en Klimaat. De statutair directeur is voor onbepaalde tijd aangesteld. Naast de statutair directeur bestaat de directie uit twee directeuren/algemeen procuratiehouders: een financieel directeur en een commercieel directeur. 

De bezoldiging van de statutair directeur wordt vastgesteld door de Raad van Commissarissen en kent naast een vaste beloning ook een variabel deel dat afhankelijk is van de financiële en niet-financiële prestaties van de organisatie. De Raad van Commissarissen beslist of en tot welk bedrag de statutair directeur voor een variabele beloning in aanmerking komt. Conform het overheidsbeleid ten aanzien van staatsdeelnemingen bedraagt de omvang van de variabele vergoeding maximaal 20 procent van het vaste salaris. De hoogte van de bezoldiging van de statutair directeur staat in de jaarrekening vermeld. Ten aanzien van de statutair directeur worden de bepalingen met betrekking tot het maximaal aantal toegestane commissariaten uit de Wet Bestuur en Toezicht nageleefd.

Toezicht op het bestuur van GasTerra wordt uitgeoefend door de Raad van Commissarissen. De Raad van Commissarissen bestaat uit acht personen. Eén lid is rechtstreeks benoemd door de minister van Economische Zaken en Klimaat, de overige leden zijn door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders benoemd op voordracht van de individuele aandeelhouders. Het aantal commissariaten van één persoon is zodanig beperkt dat een goede taakvervulling gewaarborgd is. De Raad heeft zijn eigen secretaris aangesteld, die waar nodig ondersteund wordt door de secretaris van de vennootschap.

In het Burgerlijk Wetboek zijn bepalingen opgenomen over een evenwichtige verdeling van de zetels van het bestuur en de Raad van Commissarissen over vrouwen en mannen. Bij het benoemen en voordragen van nieuwe leden van de Raad van Commissarissen wordt hier rekening mee gehouden. In het verslagjaar voldeed de zetelverdeling van de Raad van Commissarissen van de vennootschap niet aan de betreffende bepaling. De Vennootschap staat positief tegenover het benoemen en aanstellen van vrouwen op alle niveaus in de onderneming. 

De taak en werkwijze van de Raad van Commissarissen zijn conform de Code vastgelegd in een eigen reglement. In het jaarverslag verschijnt standaard een bericht van de Raad van Commissarissen. Een (verkorte) profielschets van de leden van de Raad is in het jaarverslag opgenomen. De bepalingen inzake het toezicht van de Raad op het bestuur worden geëffectueerd in de reguliere raadsvergaderingen. Verder bespreekt de Raad minstens eenmaal per jaar buiten aanwezigheid van de directie zowel zijn eigen functioneren (en gewenste competenties) als dat van de individuele commissarissen en de directie.

Statutair is bepaald dat belangrijke beslissingen van GasTerra moeten worden goedgekeurd door de Raad van Commissarissen of door het College van Gedelegeerde Commissarissen. Het College van Gedelegeerde Commissarissen is een statutair orgaan van de vennootschap. Dit College wordt door de Raad van Commissarissen uit zijn midden aangewezen en bestaat uit vijf commissarissen, waaronder de commissaris die door de minister van Economische Zaken en Klimaat is benoemd.

De Raad van Commissarissen heeft een Audit Commissie ingesteld. De Audit Commissie is een niet-statutair orgaan dat bestaat uit vier door de Raad van Commissarissen benoemde leden. De Raad, respectievelijk het College van Gedelegeerde Commissarissen, kan aangelegenheden voor behandeling doorverwijzen naar de Audit Commissie. De Audit Commissie adviseert de Raad dan wel het College van Gedelegeerde Commissarissen gevraagd, dan wel ongevraagd omtrent de onderwerpen uit het takenpakket van de Audit Commissie en bereidt de besluitvorming van de Raad daaromtrent voor. De Audit Commissie komt in de regel viermaal per jaar bijeen, zo ook in 2018.

De taak en werkwijze van de Audit Commissie zijn vastgelegd in een reglement dat in hoofdlijnen de in de Code vermelde best practice-bepalingen volgt. Zo behoren tot de taken van de Audit Commissie het uitoefenen van toezicht ten aanzien van de financiering van de vennootschap, de operationele uitgaven en kapitaalinvesteringen in relatie tot de geaccordeerde budgetten, de financiële informatieverschaffing, de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, de naleving van aanbevelingen en opvolging van opmerkingen van interne en externe accountants, de rol en het functioneren van de interne auditafdeling, de werking van de informatie- en communicatietechnologie en het onderhouden van de relatie met de externe accountant. Onderwerpen die bij het laatste onderwerp in het bijzonder aan de orde komen, zijn de onafhankelijkheid van de accountant, de bezoldiging en het eventueel verrichten van niet aan controle gerelateerde werkzaamheden.

De (systematiek van de) bezoldiging van de commissarissen is door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVvA) goedgekeurd. In de jaarrekening wordt het totale bezoldigingsbedrag van de Raad vermeld.

Betreffende de bevoegdheden van de Aandeelhouders is statutair bepaald dat besluiten van Aandeelhouders slechts genomen kunnen worden met een meerderheid van drie vierde van de uitgebrachte stemmen. Voor een aantal besluiten, met name overdracht van aandelen, schorsing of ontslag van de statutair bestuurder, statutenwijziging en ontbinding van de vennootschap, is unanimiteit vereist.

Inzake informatieverschaffing aan de aandeelhouders en de mogelijke invloed op de koers van het aandeel, dient vermeld te worden dat het 'aandeel GasTerra' niet op de financiële markten wordt verhandeld.

Ten aanzien van de financiële verslaglegging houden de Raad van Commissarissen, het College van Gedelegeerde Commissarissen en de Audit Commissie meerdere malen per jaar (in de reguliere vergaderingen) toezicht op het volgen van de interne procedures die verband houden met het opstellen van de kwartaalrapportages en het opstellen en de publicatie van het jaarverslag en de jaarrekening. 

De Algemene Vergadering van Aandeelhouders benoemt de externe accountant. De externe accountant wordt in de Audit Commissie standaard bevraagd over zijn verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening. Voorts wordt door de directie en de Raad van Commissarissen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders over de onafhankelijkheid van de externe accountant gerapporteerd en wordt een voordracht tot benoeming van een externe accountant uitgebracht. Hiertoe beoordelen directie en Raad van Commissarissen periodiek, doch ten minste eenmaal in de vier jaar, het functioneren van de externe accountant. Sinds het boekjaar 2015 is EY (Ernst & Young) GasTerra’s accountant. 

De externe accountant heeft inzicht in het werkplan Internal Audits, dat in de Audit Commissie besproken wordt. Bevindingen aangaande de interne audit functie worden waar nodig opgenomen in de Management Letter van de externe accountant. De Management Letter wordt besproken tijdens een vergadering van de Raad van Commissarissen. De externe accountant rapporteert datgene wat hij met betrekking tot zijn controle van de jaarrekening en de daaraan gerelateerde controles onder de aandacht van de directie en de Raad van Commissarissen wil brengen. Daarmee wordt invulling gegeven aan de bepalingen behorende bij het principe in de Code betreffende de relatie en communicatie van de externe accountant met de organen van de vennootschap.

MVO is bij GasTerra een integraal onderdeel van de strategie en daarmee verankerd in de dagelijkse bedrijfsvoering. GasTerra neemt de materialiteitsmatrix en de bijbehorende doelstellingen en activiteiten op in het Business Plan, dat wordt goedgekeurd door de Raad van Commissarissen, het hoogst verantwoordelijke bestuurslichaam. Het monitoren van de voortgang wordt in de reguliere rapportagecyclus meegenomen. De kwartaalrapportages worden besproken in het College van Gedelegeerde Commissarissen en in de Audit Commissie.

Risicoparagraaf

Een gedegen risicobeleid is voor GasTerra noodzakelijk om zijn doelstellingen te realiseren. Risicomanagement op zowel strategisch, tactisch als operationeel niveau maakt onderdeel uit van het Management Control Systeem. Het is gebaseerd op het COSO ERM-raamwerk, dat wereldwijd wordt toegepast.

De directie en het managementteam bepalen gezamenlijk de strategische en tactische risico’s en zijn verantwoordelijk voor de beheersing ervan. Hierover wordt ook gerapporteerd aan de Raad van Commissarissen en de Audit Commissie. Daarnaast is elke proceseigenaar verantwoordelijk voor de beheersing van de operationele risico’s van zijn bedrijfsprocessen.

Risicomanagement is een integraal onderdeel van de bedrijfsactiviteiten. Alle medewerkers zijn van tijd tot tijd betrokken bij onderdelen van het Management Control Systeem. Van hen wordt in elk geval verwacht dat zij zich houden aan de geldende beleidsvoorschriften, procedures, werkinstructies en richtlijnen.

GasTerra heeft een risico- en controlregister ingericht met daarin een centraal overzicht van alle risico’s en beheersmaatregelen per bedrijfsproces op basis van operationele risicoanalyses.

GasTerra kent een beperkte mate van risicobereidheid. Risico’s worden gemitigeerd door specifieke maatregelen. Bij alle risico’s wordt bepaald of het restrisico acceptabel is. GasTerra’s focus ligt op de effectiviteit en de efficiëntie van de beheersmaatregelen, opdat evenwichtige maatregelen worden genomen, die passen bij de hoogte van het risico.

Strategische en tactische risico’s worden tweemaal per jaar vastgesteld. Eind 2018 is dit geïntegreerd met de jaarlijkse GasTerra brede SWOT-analyse. Voor risico’s op operationeel niveau wordt de frequentie bepaald op basis van het risicoprofiel van het betreffende bedrijfsproces. In elk geval wordt elk proces eenmaal per drie jaar aan een risicoanalyse onderworpen.

De beheersmaatregelen die hoge risico’s afdekken – de zogenaamde key controls – worden periodiek getoetst door de proceseigenaar via self-assessments. De resultaten worden intern gerapporteerd en de opvolging van hieruit voortvloeiende aanbevelingen gemonitord. Naast de self-assessments toetst een interne auditor periodiek - eveneens op basis van het risicoprofiel van het betreffende bedrijfsproces – de opzet en werking van de beheersmaatregelen. Tenslotte kent GasTerra een procedure voor het rapporteren van incidenten om verbeteracties te bevorderen en van elkaar te leren.

De onderneming maakt in de reguliere bedrijfsvoering gebruik van financiële instrumenten die de onderneming blootstelt aan marktrisico, waaronder valutarisico en renterisico, en aan kredietrisico en liquiditeitsrisico. Dit is beschreven in de paragraaf ‘financiële instrumenten’ van de jaarrekening.

Bedrijfsrisico’s
Met de Business Risico Analyse analyseert GasTerra de belangrijkste strategische risico’s die het behalen van de doelstellingen anticiperen, volume, prijs en kosten kunnen belemmeren. Van ieder risico wordt bepaald hoe groot de kans is dat het optreedt en wat in voorkomende gevallen de impact is op GasTerra. Op basis hiervan concludeert de onderneming wat de belangrijkste risico’s zijn. Eind 2017 hebben we de belangrijkste risico’s voor 2018 geïdentificeerd. In onderstaande risicomatrix zijn deze risico’s weergegeven.
 

De verschillende risico’s, gesorteerd naar de doelstellingen volume, anticiperen en kosten zijn hieronder toegelicht, evenals de door GasTerra getroffen maatregelen en de trend die wij zien voor de risico’s voor 2019. Voor wat betreft de doelstelling prijs biedt GasTerra marktconforme voorwaarden aan, waarbij de marktprijs wordt gevolgd

Doelstelling Volume: GasTerra streeft naar het geheel verkopen van het aan GasTerra aangeboden volume aan gas.

1. Aanbod uit het Groningenveld

Omschrijving

Het door NAM aangeboden volume uit het Groningenveld begrenst het door GasTerra te verkopen Groningengas volume. Voorschriften die aan NAM worden opgelegd, in productievolume en maatregelen die leiden tot vlakke productie of de inzet van de clusters, leiden automatisch tot beperking van het beschikbare volume, beschikbare middelen om de portfolio te balanceren en de verkoop van flexibiliteit.

Toelichting

Sinds 2014 wordt de gasproductie uit het Groningenveld beperkt door ministeriële besluiten in verband met de veiligheid in het winningsgebied. Het eerste besluit in 2014 betrof een beperking tot 42,5 miljard kubieke meter en is sindsdien gevolgd door lagere plafonds en verdere beperkingen van de winning op bepaalde productielocaties van het Groningenveld.

Voor het gasjaar 2017/2018 was de maximumproductie uit het Groningenveld vastgesteld op 21,6 miljard kubieke meter met ruimte voor meer winning in een kouder dan gemiddeld jaar. Voor het gasjaar 2018/2019 bedraagt de maximumproductie 19,4 miljard kubieke meter met eveneens ruimte voor hogere toegestane winning in een kouder dan gemiddeld jaar, maar nu ook een lagere toegestane productie in een warmer dan gemiddeld gasjaar. Daarnaast heeft de minister besloten dat de winning van het Groningengas in de komende jaren fors zal worden verlaagd en vervolgens zal worden beëindigd.

Maatregelen

Bij de verkoop van volume en flexibiliteit hebben wij ook terughoudendheid betracht bij het aangaan van verplichtingen. Daarvoor worden eigen middelen ingezet en gebruik gemaakt van de gasmarkt.

Trend
Het gedefinieerde risico dat het productieplafond verder wordt verlaagd is door de genomen besluiten van de minister geen onzekerheid meer. De snelheid waarmee de productie zal afnemen is nog wel onzeker. GasTerra heeft echter aangetoond dat het steeds adequaat kan reageren op genomen besluiten

2. Aanbod kleine velden

Omschrijving

De gasproductie uit Nederlandse kleine gasvelden is de afgelopen jaren aanzienlijk verminderd. Een van de oorzaken is dat de meeste Nederlandse kleine velden zich in de eindfase van hun productiecyclus bevinden. Ook zijn investeringen in het aanboren van nieuwe kleine velden zeer beperkt als gevolg van het investeringsklimaat. Het huidige hogere gasprijsniveau verlengt weliswaar de levensduur van bestaande gasvelden, maar biedt onvoldoende zekerheid voor het ontwikkelen van nieuwe voorkomens. Daar komt bij dat het maatschappelijk draagvlak voor gaswinning, in het bijzonder op land, is afgenomen.

Toelichting
Naast gas uit het Groningenveld koopt GasTerra gas in uit de Nederlandse kleine velden. GasTerra vervult een publieke taak met betrekking tot de uitvoering van het kleineveldenbeleid van de Nederlandse overheid en is wettelijk verplicht dit gas desgevraagd af te nemen tegen marktconforme voorwaarden.

De hiervoor genoemde ontwikkelingen staan het in productie nemen van nieuwe velden echter in de weg. Door de zeer beperkte exploratieactiviteiten lijkt het erop dat deze situatie langere tijd zal blijven bestaan. Een dalend aanbod, ook te merken in de portfolio van GasTerra, is het gevolg.

Maatregelen
GasTerra heeft in 2018 marktconforme voorwaarden aangeboden aan producenten van kleine velden overeenkomstig de Gaswet en het eigen bedrijfsbeleid. Daarnaast informeert GasTerra belanghebbenden over de verwachte effecten van de huidige marktomstandigheden op het aanbod uit de kleine velden.

Trend
Het kabinet heeft in mei 2018 aangegeven dat in de afbouwfase van de L-gasvraag, die vooral mogelijk is door meer hoogcalorisch gas te gebruiken, kleineveldenproductie de voorkeur heeft boven gasimport. Het kabinet wil zich daarom inspannen voor het behoud van economisch perspectief voor de offshore gassector, onder meer met fiscale maatregelen. Zo is in het voorjaar van 2018 besloten de investeringsaftrek voor nieuwe investeringen in de opsporing en winning van gas op de Noordzee te verhogen van 25% naar 40%.

Daarnaast is er thans sprake van een hoger prijsniveau. Als dit structureel blijkt te zijn kan dit op termijn betekenen dat het aanbod uit de kleine velden minder snel afneemt dan in de huidige prognose is voorzien. Dit leidt er toe dat GasTerra dit risico voor 2019 heeft verlaagd ten opzichte van 2018.

Doelstelling Anticiperen: GasTerra anticipeert op een veranderende omgeving en luistert naar zijn stakeholders, zodat kansen en bedreigingen geïdentificeerd zijn en GasTerra ook in de toekomst aan zijn missie van waardemaximalisatie kan voldoen.

3. Imago aardgas

Omschrijving
De positie van gas in de energiemix van de toekomst en in samenhang hiermee het imago van deze energiebron staan onder druk. De positie wordt geschaad door de aardbevingsproblematiek in Groningen, de zorgen over afhankelijkheid van Russisch gas, discussies over CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen en methaanemissies. De positieve kenmerken van (aard)gas dreigen daarmee op de achtergrond te raken.

Toelichting
Gas speelt al decennialang een essentiële rol in de energievoorziening. De vanzelfsprekendheid is er echter van af. De samenleving wil de hoeveelheid broeikasgasemissies terugbrengen om de mate van klimaatverandering te helpen beperken en overheden hebben hiervoor doelstellingen geformuleerd. Fossiele brandstoffen worden daarin vaak als een hindernis gezien, die slechts vertragend werkt op weg naar een volledig duurzame energievoorziening. Het concept van een verantwoorde overgang naar duurzaamheid, waarbij in de transitieperiode vooral het terugdringen van emissies centraal staat, dreigt als gevolg van deze opstelling op de achtergrond te raken.

Ook hebben de aardbevingen in Groningen bij velen het gevoel versterkt dat gas in het gunstigste geval een noodzakelijk kwaad is en hebben de spanningen tussen Rusland en de EU de toch al bestaande twijfels over de voorzieningszekerheid van gas in Europa vergroot. Daarnaast hebben de discussies over schaliegaswinning en methaanemissies veroorzaakt door aardgas ervoor gezorgd dat het imago van gas steeds verder onder druk komt te staan.

Deze ontwikkeling tast de positie van aardgas aan en vormt aldus een belangrijke zorg voor de gassector.

Maatregelen
GasTerra vindt het belangrijk het begrip van het energievraagstuk en de betekenis van gas daarin te vergroten. Daarin werkt GasTerra samen met andere partijen. Onder de vlag van de Nederlandse gasassociatie KVGN heeft GasTerra samen met andere bedrijven die actief zijn in de gassector de ‘Gas-op-Maat’ visie geformuleerd met als uitgangspunt dat aardgas alleen daar wordt ingezet waar geen duurzaam alternatief beschikbaar is. Om de CO2-doelstellingen in 2030 en 2050 te kunnen halen moet, naast de productie en het gebruik van groene stroom, volop worden ingezet op groen gas, waterstof, aardwarmte en CO2-opslag. Op 10 december 2018 publiceerde KVGN haar visie ‘Op weg naar CO2-neutraal in 2050' met daarin de potentie van deze alternatieven voor aardgas in de loop van de tijd.

Zelf draagt GasTerra bij aan de ontwikkeling en inzet van hernieuwbare gassen.

Trend
Door de besprekingen over het Klimaatakkoord is helder geworden dat aardgas, groen gas en waterstof nog lange tijd nodig zijn in de energievoorziening. In 2018 was het risico reeds afgenomen en voor 2019 is het niet meer opgenomen in de risicomatrix.

4. Organisatie

Omschrijving

In 2018 hebben we geconstateerd dat als gevolg van de ontwikkelingen in de markt en onze portfolio de organisatie zich in een krimpsituatie bevindt waardoor het risico bestaat dat de organisatie van GasTerra mogelijk niet meer ‘fit for purpose’ is. Hierdoor kan een mismatch van huidige en gewenste competenties van het personeel ontstaan met als mogelijk gevolg dat doelstellingen niet worden behaald en kansen niet benut.

Toelichting

Drie jaar geleden is GasTerra gestart met een reorganisatie met als doelstelling het aantal fte’s terug te brengen van 200 naar 160 in 2018. Deze transitie is tot dusverre met succes gemanaged, maar het is een uitdaging om te zorgen dat ook in de toekomst de competenties van de organisatie blijven passen bij de (toekomstige) doelstellingen en hieruit voortvloeiende activiteiten van de organisatie.

Maatregelen

Als maatregel voor dit risico was in 2018 voorzien om door middel van strategische personeelsplanning te bepalen welke competenties benodigd zijn om de organisatie toekomstbestendig te houden voor de periode na 2018 en welk HR-beleid hiervoor benodigd is.

Als gevolg van het ministeriële besluit in maart 2018 over de gaswinning in Groningen is de toekomstige rol van GasTerra onduidelijk. Daarom hebben we in 2018 in plaats van het opstellen van een strategisch personeelsplan een inventarisatie van de formatie en competenties uitgevoerd. Deze inventarisatie is belangrijk voor de inrichting van de organisatie op de korte termijn en ook relevant voor GasTerra’s toekomst op de langere termijn. Ook geeft deze inventarisatie de medewerkers van GasTerra richting met betrekking tot individuele ontwikkeling en inzetbaarheid.

Trend

Voor 2019 valt het risico ‘organisatie’ uiteen in twee separate risico’s. Dit zijn het behoud van competent personeel en de motivatie en betrokkenheid van medewerkers. Beide onderdelen zijn van belang om in de onzekere periode over de rol van GasTerra na 2022 het hoge kwaliteitsniveau dat stakeholders van ons gewend zijn in stand te houden om zo onze licence to operate te behouden. In de komende tijd zal hier uitgebreid aandacht aan worden besteed onder andere met de implementatie van het nieuwe HR-beleid waarin ontwikkeling van medewerkers centraal staat en het informeren van medewerkers over ontwikkelingen inzake de toekomst van GasTerra.

Doelstelling Kosten: GasTerra zorgt voor een juiste balans tussen kosten enerzijds en waarde en zorgvuldigheid anderzijds.

5. Kredietwaardigheid

Omschrijving
Een verslechterde financiële positie van een aantal grote klanten leidt tot een verhoogd kredietrisico voor GasTerra.

Toelichting
Het kredietrisico is het verlies dat zou ontstaan indien klanten in gebreke blijven en hun contractuele verplichtingen niet nakomen.

Maatregelen
GasTerra heeft richtlijnen opgesteld waaraan klanten, waarmee in de meeste gevallen langdurige relaties zijn opgebouwd, moeten voldoen. Deze richtlijnen beperken het risico verbonden aan mogelijke kredietconcentraties en marktrisico’s. De richtlijnen zijn verwerkt in de contracten van GasTerra. De kredietwaardigheid van elke partij wordt permanent gemonitord. Als klanten of tegenpartijen niet aan deze richtlijnen voldoen, worden nadere zekerheden gevraagd zoals bankgaranties en/of worden geen nieuwe contracten met hen afgesloten.

Trend
In 2017 was dit risico al verlaagd. De kredietwaardigheid van een aantal grote klanten is in 2018 verder gestabiliseerd en worden waar nodig worden aanvullende afspraken gemaakt.  

6. Transportkosten

Omschrijving

In Europa werken de lidstaten aan implementatie van de Netwerkcode Tarieven (NC TAR). Nederland wil in mei 2019 voor het eerst tarieven onder deze Netwerkcode presenteren. Dit geeft GasTerra onzekerheid over de hoogte van transportkosten met name als gevolg van de implementatie van Netwerkcode Tarieven.

Toelichting

Onder andere voor meerjarige leveringscontracten boekt GasTerra transportcapaciteit om aan de leveringsverplichtingen te kunnen voldoen. GasTerra koopt in Nederland transportcapaciteit in bij GTS, de beheerder van het landelijke transportnet. Daarnaast boekt GasTerra transportcapaciteit bij diverse beheerders (TSO’s) van transportnetten buiten Nederland. Onzekerheid inzake de transportkosten voor het honoreren van toekomstige verplichtingen zijn voor GasTerra ongewenst.

Maatregelen en trend

De implementatie van NC TAR is nog in volle gang, maar GasTerra heeft hier middels zijn public affairs activiteiten een constructieve bijdrage aan kunnen leveren. Dit onderwerp is om die reden niet meer opgenomen in de risicomatrix voor 2019.